Tag Archive for patriotyzm ekonomiczny

Patriotyzm ekonomiczny młodego konsumenta (cz I.)

Grafika2

Przedstawiamy pierwszą część pracy badawczej przesłanej PatriotyzmowiEkonomicznemu.pl do publikacji przez młodego badacza Roberta Stempkowskiego.

——————————————————————————————————————————
1. Wstęp

Tematem pracy jest zbadanie świadomość uczniów w wieku 15 lat – 17 lat szkoły gimnazjalnej oraz licealnej z zakresu patriotyzmu ekonomicznego ze szczególnym uwzględnieniem patriotyzmu konsumenckiego oraz wpływ wyborów, jakie młodzi konsumenci dokonują podczas zakupów, na rozwój i funkcjonowanie gospodarki polskiej. Jeśli młodzież będzie przyswajała tę wiedzę od najmłodszych lat to w przyszłości poprzez podejmowanie właściwych decyzji konsumenckich przyczyni się do realnego wzrostu gospodarczego Polski.

Inspiracja do przedstawienia młodzieży metod i założeń patriotyzmu ekonomicznego, mająca na celu zwiększeniem ich chęci do kupowania polskich produktów, zaczerpnięta została ze stron internetowych 590x.pl – „Gospodarka, polskie produkty i kapitał, jak wpływają na nasze życie i dobrobyt” oraz inicjatywa Polski Ślad – „pokazująca szeroki wachlarz korzyści płynący z postaw patriotyzmu ekonomicznego wśród konsumentów i przedsiębiorców”.

W prezentacji przygotowanej do zajęć zostały porównane, sprawdzone produkty, kupowane przez młodzież, najczęściej za swoje kieszonkowe, tj. słodycze, napoje, przekąski, które są sprzedawane w sklepie m.in. Stempkowski_Robert_Grafika1POLOmarket. Wiedza i świadomość wyboru polskiego produktu lub polskiej firmy została sprawdzona u młodzieży przed przedstawieniem prezentacji w formie krótkiej ankiety nazwanej „PRZED” oraz po zaprezentowaniu tematu ankiety nazwanej „PO”.

Read more

W kryzysie kapitał wraca na swój bazowy rynek

zielonawyspa

Czy w Polsce żyje się dobrze? Zależy jaki punkt odniesienia przyjmiemy. Z punktu widzenia mieszkańca afrykańskiego Czadu, w którym codziennym problemem jest zdobycie wody i jedzenia, Polska jest krajem dobrobytu. Z kolei jeżeli porównamy się do naszego bezpośredniego, zachodniego sąsiada jesteśmy krajem biednym, w którym marnuje się wiele ludzkiej energii poprzez biedę, bezrobocie i coraz gorszy system edukacji. Jestem daleki od fatalizmu i uważam, że w Polsce jest dobrze. Jednak wyznaję zasadę, że kto stoi w miejscu ten się cofa i dlatego za naturalne uznaję dążenie do poprawiania bytu ekonomicznego obywateli Rzeczypospolitej.

Jednym z kierunków wzrostu dobrobytu może być kształtowanie się wśród Polaków postawy patriotyzmu gospodarczego i konsumenckiego. Patriotyzm gospodarczy to odpowiednia polityka państwa sprzyjająca przedsiębiorstwom z rodzimym kapitałem. Mimo wielu wiążących umów międzynarodowych, szczególnie w Unii Europejskiej, jest to możliwe. Wiedzą o tym przedsiębiorcy w Niemczech, których rząd aktywnie wspiera „swoich”. Polscy przedsiębiorcy nie bardzo mogą liczyć na poparcie swoich władz. Może to zmieni się. Niebagatelna w tym rola mediów, które swoją narracją mogą ukierunkować zmiany społeczne i gospodarcze.

Ostatnio z dużą satysfakcją zauważyłem, że temat patriotyzmu gospodarczego wreszcie zaczął być dostrzegany przez polskich dziennikarzy. W Dzienniku Gazecie Prawnej możemy zobaczyć w tytule: „Ciemna strona polskiej gospodarki: Obce koncerny miały w 2013 roku 16,1 mld euro dochodu”. Autor przytacza opinię:

„Dariusz Winek, główny ekonomista Banku BGŻ, mówi, że duże wypłaty dla zagranicy nie powinny dziwić przy takim stanie gospodarki, w jakim była ona w ubiegłym roku. – W czasie spowolnienia mało kto inwestuje. Poza tym ostatni kryzys dość wyraźnie pokazał, że kapitał ma jakiś paszport i wraca na swój bazowy rynek, gdy dzieje się na nim źle – dodaje ekonomista”.

Po latach lansowania tezy, że kapitał nie ma ojczyzny polscy ekonomiści zaczynają więc mówić do rzeczy. Dla ścisłości dodajmy, że kapitał z BGŻ wraca na rynek holenderski, ponieważ tam mieści się siedziba Rabobanku, który jest właścicielem BGŻ.

W miesięczniku UważamRze pojawił się artykuł „Problem krajowy brutto”, w którym autor przedstawia w przystępny sposób różnicę między wskaźnikami: produkt narodowy brutto i produkt krajowy brutto. Ten drugi został w Polsce wprowadzony w 1990 roku. Jak zauważa autor zysk niemieckiej firmy operującej w Polsce (np.: Lidla) zwiększa PKB, ale nie zwiększa PNB. Kiedy zatem cieszymy się ze wzrostu polskiego PKB (i np.: nazywamy Polskę „zieloną wyspą”) pamiętajmy, że istotna część tego PKB to zyski i dochody zagranicznych koncernów, które nie przyczyniają się do wzrostu zamożności Polaków.

Takie publikacje w mediach można poczytywać za oznakę dobrych zmian, ale te zmiany nie odbędą się same. Potrzebne są zorganizowane działania zarówno odgórne (rządowe/parlamentarne) jak i oddolne. Jeżeli nam Polakom nie będzie zależało, żeby nasze rodzime firmy wzrastały to ani UE, ani Opatrzność za nas tego nie zrobią.

Prof. Rybiński o kulturowych barierach dla patriotyzmu ekonomicznego

KR

 

W najnowszym numerze „Uważam Rze” możemy znaleźć interesujący artykuł prof. Krzysztofa Rybińskiego „Jak pokonać antypolski szowinizm gospodarczy”. Autor posługuje się wprawdzie pojęciem patriotyzmu ekonomicznego, ale odnosi sie przede wszystkim do działań administracji publicznej.

(…) patriotyzm ekonomiczny to podejmowanie takich działań przez jednostki i administrację publiczną, które prowadzą do szybkiego rozwoju gospodarczego i społecznego kraju (…).

Zatem prof. Rybiński zajmuje się tym, co na łamach niniejszego bloga określamy mianem patriotyzmu gospodarczego. Mniejsza jednak o terminologię. Pierwsza część tekstu podaje przykłady różnych form patriotyzmu ekonomicznego w rozumieniu autora. O wiele bardziej ciekawa jest jednak druga część artykułu. Prof. Rybiński zwraca uwagę, że jednym z najpoważniejszych problemów, który sprawia, że idee patriotyzmu ekonomicznego nie są czymś oczywistym dla Polaków, jest istnienie w naszym kraju specyficznych norm kulturowych:

 (…) do tej pory funkcjonuje u nas kod kulturowy, zgodnie z którym ogłaszany jest wielki sukces, gdy zagraniczna firma otworzy u nas fabrykę. (…) Tymczasem taki model rozwoju powoduje, że nasz kraj staje się dawcą rąk do pracy, a dla Polaka sukcesem jest znalezienie zatrudnienia w zagranicznej firmie. Ten kod kulturowy jest zresztą tak silny, że większość studentów do tej pory marzy o karierze w obcych korporacjach.

Cała argumentacja prowadzi do dość mocnej konkluzji:

(…) polskim firmom najtrudniej walczyć z zakorzenionym w  Polsce kodem kulturowym, który gloryfikuje zagraniczne firmy. Zmiana tego kodu jest możliwa i bardzo potrzebna, szczególnie w administracji publicznej. Musimy wyplenić z naszego kraju antypolski szowinizm gospodarczy.

Z takimi tezami piszącemu te słowa trudno się nie zgodzić.

Warto też zajrzeć na blog prof. Rybińskiego, gdzie oprócz fragmentu omawianego tekstu znajdziemy komentarz de facto wpisujący tezy artykułu w problem peryferyjności systemu gospodarczego Polski.

 

Na ile się otworzyć?

telefon

W historii było kilka państw, które dążyły do samowystarczalności gospodarczej. Dążenia te na przykład w ZSRR okazały się zgubną utopią. Dlatego kiedy twierdzę, że patriotyzm ekonomiczny jest czymś potrzebnym, czymś co może przyczyniać się do poprawy naszego życia, nie zachęcam do polityki samowystarczalności. Ważne jest natomiast uchwycenie złotego środka między otwartością a samowystarczalnością.

Otwartość jest potrzebna każdemu społeczeństwu jednak otwartość totalna może prowadzić tylko do skutków negatywnych. Otwartość jakiejś społeczności w stosunku do świata można porównać do otwierania okien w domu: czasami trzeba je otworzyć, żeby wprowadzić ożywcze powietrze, zoptymalizować temperaturę, ale zwykle zamykamy okna przy dużej ulewie, huraganie czy śnieżycy. Dobrym przykładem zrównoważonego otwierania się na inne kultury była XIX-wieczna Japonia, która zmuszona przez U.S.A. do otwarcia portów utrzymała swoją tożsamość kulturową i potrafiła „ugiąć się aby zwyciężyć” (termin dotyczy japońskich sztuk walki). Przejęła tylko to co uznała dla siebie za korzystne.

Sytuacja społeczeństwa polskiego obecnie ma pewne podobieństwa do XIX-wiecznej Japonii. Też po latach izolacji od świata zachodniego zostaliśmy gwałtownie otwarci. Odnoszę jednak wrażenie, że nie umiemy do końca oddzielać ziarna od plew. Zafascynowaliśmy się produkcją z państw zachodnich nawet, gdy polskie firmy produkują lepsze lub równie dobre produkty (na PatriotyzmEkonomiczny.pl omawialiśmy te zjawiska na przykładzie sektora bankowego, rynku piwa czy rynku spożywczego). Sprzedaliśmy kapitałowi zagranicznemu tak kluczowe branże jak bankowość i telekomunikacja. Warto zauważyć, że polskie sieci komórkowe (ERA, IDEA, PLUS) rozwijały się równie szybko i efektywnie jak ich zachodni konkurenci nie było więc mowy o potrzebie sprzedaży w celu unowocześnienia ich. Warto zauważyć, że  Telekomunikację Polską i sieć Idea sprzedano narodowemu operatorowi francuskiemu, więc nie ma tu mowy o prywatyzacji (własność prywatna jest rzekomo lepsza od państwowej).

Kiedy sprzedawano TP S.A. robiono tej firmie czarny PR próbując przekonać społeczeństwo polskie, że tylko sprzedaż może uleczyć ten rynek. Chyba nie uleczyła skoro Polacy najwięcej w Europie płacą za dostęp do Internetu i jednocześnie jesteśmy w ogonie pod względem udziału osób, które w ogóle z niego korzystają. Również w przypadku prywatyzacji warszawskiego Stoena często pojawiły się głosy, że zamiana monopolu państwowego na prywatny to zły pomysł (na transakcji suchej nitki nie zostawił NIK wykazując wiele nieprawidłowości już w samym pomyśle sprzedaży przedsiębiorstwa).

Podobny zabieg próbuje się obecnie uskutecznić w odniesieniu do Poczty Polskiej. Zaczyna się o czarnego PR, który jest uzasadniony, bo nie jest to idealna firma. Należy jednak pamiętać, że wadliwe funkcjonowanie Poczty Polskiej nie wynika z tego, że jest ona polska tylko z tego, że jest monopolistą. Tymczasem mamy na rynku polskim konkurenta prywatnego (z polskim kapitałem), któremu ogranicza się swobodę gospodarczą poprzez monopolistyczne uprawnienia dla państwowego molocha (przesyłki do 50g). W ten sposób, gdy rynek usług pocztowych zostanie otwarty dla koncernów z UE ani Poczta Polska ani InPost nie będą na tyle silne, żeby obronić przed nimi rynek polski.

A czy warto bronić? Oczywiście tak! Państwo, żeby sprawnie funkcjonować  potrzebuje pieniędzy z podatków. Gdy większość kluczowych i najbardziej dochodowych sektorów będzie w rękach zagranicznych koncernów to podatki i zyski będą płynęły do Niemiec, Francji, Holandii, Włoch, U.S.A, Rosji itd. Każdy wysłany przez nas list to będzie jakaś kwota, którą wspomożemy państwo niemieckie (jeżeli nasz rynek zdominuje niemiecki operator pocztowy), tak jak obecnie z każdą wygadaną minutą w TP S.A. i Orange wspieramy państwo francuskie.

 

Fasola z orzełkiem…

Polska fasola z orzełkiem

Dziś o fasolce z orzełkiem. Najpierw rys historyczny zaczerpnięty ze strony Ministerstwa Rolnictwa:
„Polska fasola z orzełkiem ma niezwykłą i długą historię. Już na pierwszy rzut oka wywołuje zdumienie i urzeka kształtem. Jej białe nasiona natura ozdobiła oryginalnym znamieniem w kolorze wiśniowo-czerwonym w kształcie „orzełka”. Co więcej, na niektórych ziarnach, nad orzełkiem, występuje niewielka plamka, przypominająca koronę polskiego godła. Według przekazów ustnych na Sądecczyznę fasola trafiła z dawnych kresów wschodnich. W okresie zaborów traktowano ją tam jako symbol patriotyczny. Tak też postrzegali ją zaborcy represjonując tych, którzy ją uprawiali. Z tego powodu zwykle sadzono ją w tajemnicy, pośród ziemniaków, aby nie była widoczna. W ten sposób przetrwała do czasów niepodległości. Wyrazem tradycji patriotycznych związanych z tą fasolą był także zwyczaj przygotowywania z niej przynajmniej jednej potrawy wigilijnej. Patriotyczne znaczenie tej niezwykłej fasoli potwierdzają źródła historyczne. Prof. dr Kazimierz Roupert w artykule „Polska fasola z orzełkiem” z 1923 roku przywołuje pamięć o podobnych odmianach fasoli uprawianej w XIX w. z pobudek patriotycznych w różnych rejonach Polski. „(…) Będąc małym chłopcem natknąłem się na Kujawach na ciekawą rzecz, która mnie ogromnie przejęła: w Plebance, opodal znanej miejscowości kąpielowej – Ciechocinka, pokazał całemu towarzystwu, bawiącemu tam na wycieczce, właściciel p. Stanisław Gębczyński, całą grządkę fasoli i przyciszonym głosem oświadczył: – To jest polski „szablak z orzełkiem”. Dostaliśmy wtedy kilka strąków, tej tycznej fasoli i z nabożnem wzruszeniem rozdłubywaliśmy z bratem strąki, by – ku naszemu wówczas rozczarowaniu – zobaczyć białe ziarna z nieregularnymi plamkami czerwonej barwy w okolicy znaczka, od strony brzusznej ziarna. Była to, jak dziś widzę, odmiana fasoli z „oczkiem”, jak wspomniana amerykańska, jeno nie zółtem, lecz czerwonem”.

Fasolka z orzełkiem jest wpisana na listę produktów regionalnych województwa małopolskiego i stąd jej opis na oficjalnych stronach rządowych. Mnie w tej historii zastanawia jak dziwne atrybuty mogą wiązać się z patriotyzmem.

Kiedy mówi się o wyjątkowej w całej historii Polski patriotycznej postawie pokoleń XIX i pierwszej połowy XX wieku, to mówi się często o „wychowaniu na trylogii Sienkiewicza”. Na pewno trylogia była ważna, ale przecież nie tylko ona inspirowała. Szukano natchnienia w różnych obszarach życia, także w wizji nowoczesności. W II Rzeczypospolitej patriotyzm przyświecał przecież wielkim projektom modernizacyjnym: Gdyni, COP-owi, budowie najnowocześniejszego samolotu (Łoś) czy pociągów (Luxtorpeda). Również w PRL-u pojawiały się projekty patriotyczne –  jak chociażby polski samochód Syrenka. Kiedy przyjrzeć się wielkim projektom ludzkości czy indywidualnym sukcesom różnych ludzi, zawsze widać stojącą za nimi wielką ideę. Patriotyzm niewątpliwie jest taką ideą, która może napędzać do ciekawych działań. Kiedy robi się coś nie tylko dla siebie, ale też dla Ojczyzny, dla potomków wtedy łatwiej znaleźć w sobie kreatywność czy wytrzymałość do dalszej pracy (także wtedy, gdy projekt nie idzie tak jak trzeba). Myślę, że tak właśnie było przez pokolenia z Polakami na Kresach sadzącymi między ziemniakami fasolę „z orzełkiem”. Dziś bycie fanem polskiej gospodarki i polskich wynalazków jest jeszcze bardziej potrzebne i jeszcze bardziej sensowne.

W globalnym świecie nadal występują narodowe produkty: fińska Nokia, niemieckie samochody, brazylijska kawa, kubańskie cygaro, węgierskie salami, francuskie wina. Nawet jeżeli część produkcji jest umiejscowiona poza macierzystym krajem, to największe zyski zawsze płyną do centrali. Czy my możemy mieć takie marki? Może to będzie najszybszy procesor na świecie z Bytomia (firma DCD), może produkty Bella (które stają się monopolistami w obszarze byłego ZSRR), może nasze piwa, które w browarach typu Kormoran czy Amber osiągają szczyty jakości, może w końcu nasza żywność, w tym może i owa fasolka z orzełkiem. Należy jednak zauważyć, że wielkie światowe marki najpierw znalazły zaufanie i zbyt u konsumentów w swoich rodzinnych krajach. To poparcie dało im siłę do ekspansji zagranicą.  Czy chcemy i umiemy zaufać naszym?

.

„Polska tradycja. Polska firma. Polski ślad”

Znalazłem ciekawy film o patriotyzmie ekonomicznym. Dzielę się nim z Czytelnikami. Widać, że nie jesteśmy sami. Wielu ludzi w Polsce zaczyna myśleć o tym, jak ulepszyć nasze życie, dzięki mądrej ekonomii.

The video cannot be shown at the moment. Please try again later.

Kreatywne myślenie o podatkach?

Tym razem nie chodzi o raje podatkowe, ale raczej o niestandardowe podejście do możliwości generowania wpływów do państwowej kasy.

Patriotyzm ekonomiczny zakłada, że podejmujemy decyzje zakupowe, mając w pamięci beneficjenta, jakim jest skarb państwa otrzymujący wpływy z podatków od przychodów/obrotów firmy wzbogacającej się dzięki naszym zakupom. Jest to pewna forma „egoizmu”, którym kierujemy się my – konsumenci. Oczywiście, gdy wyjeżdżamy na zagraniczne wakacje, to nasze pieniądze w naturalny sposób trafiają do zagranicznych kieszeni. Ciekawy (może kontrowersyjny nawet) sposób „ominięcia” tego „problemu” wymyślił burmistrz Wilna.

Około miesiąc temu zaproponował, aby rząd Litwy zakupił jakąś wyspę grecką po to, aby stała się administracyjną częścią litewskiego terytorium. Burmistrz stwierdził, że zakup ten z korzyścią ostatecznie odbiłby się na podatkach: „[O]dpoczywając na naszej własnej wyspie, ludzie nie zostawialiby pieniędzy w Turcji lub w Egipcie, lecz w litewskich firmach, a podatki z tego tytułu płynęłyby do litewskiego skarbu państwa”.

Te nieszablonowy pomysł może oczywiście budzić skojarzenia z wykupywaniem majątku narodowego od bankruta. Może wydawać się nieetyczny w związku z tym. Ale zauważyć trzeba, że władze Grecji de facto chciały sprzedać jedną ze swoich wysp za 15 mln euro. Litewski polityk wpisuje się więc poniekąd w ofertę już istniejącą na „rynku”.

Informacja ta musi skłaniać do zastanowienia się nad mentalnością i postawą polityka, który poszukuje aktywnie okazji do zasilenia kasy państwa. Jak musi być sformatowany jego sposób postrzegania własnej gospodarki, aby polityk ten był gotów na takie propozycje i takie oświadczenia? W moim odczuciu wskazuje to na kreatywne myślenie o możliwych strumieniach przychodu do budżetu i wskazuje na zakorzenienie kategorii patriotyzmu konsumenckiego/ekonomicznego w dyskursie litewskim. Warto naśladować ten sposób myślenia na naszym gruncie, nawet jeśli żadnej wyspy Polska nie kupi.

Prof. A. Koźmiński o patriotyzmie ekonomicznym

Idea patriotyzmu ekonomicznego nie umknęła uwadze polskich naukowców. W Realiach(nr 6/2008) Andrzej Koźmiński – profesor zarządzania i rektor Akademii im. Leona Koźmińskiego – jednej z bardziej znanych polskich uczelni prywatnych – w krytyczny sposób analizuje ideę patriotyzmu ekonomicznego.

Zdjęcie autora artykułu

prof. Andrzej Koźmiński (źródło: franchising.pl)

Cały artykuł jest do przeczytania tutaj: http://realia.com.pl/pdf/6_2008/06_06_2008.pdf

Profesor Koźmiński odróżnia przede wszystkim patriotyzm od nacjonalizmu ekonomicznego

Patriotyzm jest „za” a nacjonalizm „przeciw”.

…i w wielu punktach daje wyraz krytyki dla wszelkich (nawet domniemanych) form protekcjonizmu w gospodarce, które utożsamia z działaniem „przeciw”.

Godny odnotowania jest wątek patriotyzmu ekonomicznego, jako wspólnej odpowiedzialności ludzi biznesu i polityki za dobrobyt gospodarczy kraju.

Zasada odpowiedzialności publicznej wymaga przestrzegania przez obie strony, czyli biznes i władze publiczne pewnych norm i wartości odwołujących się do „wspólnego dobra”, czyli innymi słowy właśnie do „patriotyzmu ekonomicznego”.

Jednak z tekstu wyziera przede wszystkim przekonanie autora, iż nie ma alternatywy dla ekonomicznego rozwoju Polski poprzez dalszą integrację naszej gospodarki z rynkiem globalnym. Żeby wykluczyć z dyskusji refleksję nad tym procesem używa on instrumentalnie wcześniejszego rozróżnienia – błędnie klasyfikując politykę gospodarczą II RP jako nacjonalizm. Czy zdaniem profesora patriotyzm gospodarczy np. w stylu Eugeniusza Kwiatkowskiego jest anachronizmem? Czy naprawdę…

w warunkach postępującej integracji ekonomicznej i globalizacji nie ma najmniejszych szans na jego realizację [?]

Teza autora zaskakuje w świetle sukcesów gospodarek państw azjatyckich. Przecież to m.in. dzięki narodowej polityce gospodarczej, przypominającej tą jaka obowiązywała w Polsce przed wojną, takie kraje jak Japonia, Korea Pd., czy Malezja osiągają kolejno swoje sukcesy ekonomiczne na skalę globalną.

Na koniec tekstu prof. Koźmiński zdradza, że jest zwolennikiem „pragmatycznej wykładni” patriotyzmu ekonomicznego, której przejawem miałaby być przede wszystkim inwestycja w wykształcenie przyszłych pokoleń Polaków.

Oczywiście bez kapitału ludzkiego rozwój gospodarczy Polski nie jest możliwy, ale w tekście wyraźnie brakuje odpowiedzi na pytanie dla czyich firm Ci wykształceni Polacy mieliby pracować?

Zapraszam do dyskusji nad artykułem!

 

Patriotyzm ekonomiczny a wolny rynek

Wielu współczesnych publicystów uważa idee wolnego rynku za bezdyskusyjne co do zasady, do dyskusji co do szczegółów. Postulaty deregulacji są w świecie wprowadzane od lat – z różnymi skutkami. To, co nazywamy od lat 90. globalizacją, jest właściwie postępującym procesem upraszczania i ujednolicania zasad obrotu handlowego i inwestycyjnego w świecie, a więc przynajmniej w teorii, jest działaniem mającym na celu budowę globalnego, wolnego rynku. Piszę „w teorii”, ponieważ jest wiele kontrowersji związanych z preferencjami, które kształt nadawany globalizacji daje pewnego rodzaju podmiotom gospodarczym, co w zasadzie przeczy idei równości i konkurencyjności podmiotów gospodarczych.

www.naludowo.pl

Po upadku żelaznej kultury, po bankructwie systemu sowieckiego nastąpiło, zwłaszcza w naszej części świata, globalizacyjne przyśpieszenie, zresztą z różnymi konsekwencjami, które warto będzie kiedyś, w osobnym wątku, opisać i przedyskutować. Natomiast w czasach kryzysu pojęcie deregulacji zaczyna wśród wielu osób budzić wątpliwości, a państwa zaczynają interweniować w obszarach, które miały być oddane tzw. prawom rynku.

Bez względu jednak na nasz stosunek wobec idei wolnego rynku i deregulacji, wszyscy dobrze wiemy, że idealny wolny rynek nie jest empirycznie możliwy, tak jak nie jest empirycznie możliwy  w pełni kontrolowany rynek. Z jednej bowiem strony pewne sfery muszą być poddane kontroli – nie jest np. możliwe, aby każdy z nas emitował swój pieniądz lub by każdy produkował broń atomową, z drugiej zaś nie da się kontrolować wszystkiego, gdyż takie próby prowadzą do powstawania czarnego rynku (tu akurat mamy duże doświadczenie – wielu z nas pamięta jak sprawy się miały ponad dwadzieścia lat temu). Gdzieś właśnie pomiędzy tymi dwoma skrajnymi niemożliwościami może sytuować się realny wolny rynek – jego rzeczywista lokacja zależy oczywiście od poglądów prawodawców, polityków,  działań lobbystów itd.

Wolny rynek to przede wszystkim daleko posunięte uwolnienie konkurencji, którą konsumenci premiują lub karzą swoimi decyzjami konsumenckimi. Według teoretyków wolnego rynku to właśnie konsumenci powinni kształtować rynek swoimi wyborami, a państwo/prawo powinno jak najszerzej umożliwić sprzedawcom i producentom usług oraz towarów konkurować jakością i ceną (oraz innymi walorami, bliżej nieokreślonymi). Rynek jest więc wolny w jakimś – mniejszym lub większym – stopniu, gdy to kupujący i sprzedający dzięki kalkulowaniu swojej opłacalności i związanymi z nią decyzjami kształtują jego formę.

Czy patriotyzm gospodarczy zakłóca funkcjonowanie wolnego rynku?

– postawienie tego pytanie wydaje się konieczne, jeśli weźmiemy pod uwagę realia współczesnego świata oraz przewodni wątek tego bloga.  Patriotyzm ekonomiczny – jak wskazywałem – to patriotyzm konsumencki + patriotyzm gospodarczy.

Patriotyzm konsumencki w żaden sposób nie koliduje z ideą wolnego rynku, ponieważ jest wyrazem woli konsumentów, na którą rynek musi reagować. Naturalnie, wyklucza bądź stawia w gorszej pozycji niektóre podmioty gospodarcze, to jednak o niczym nie decyduje. W świecie pozbawionym patriotyzmu konsumenckiego wiele podmiotów również jest w naturalny sposób w gorszej pozycji od innych.  Moglibyśmy dla przykładu twierdzić, że geografia koliduje z wolnym rynkiem, ponieważ firmy fińskie nie są w stanie wyprodukować bananów, które konkurowałyby z bananami wyprodukowanymi w Ameryce Południowej. Podobne przykłady, sprowadzające obiekcje wobec patriotyzmu konsumenckiego do absurdu, można by  - jak widać – podawać w wielu wariantach, nie tylko w geograficznym.

folkownia.pl

Mówienie więc, że patriotyzm konsumencki szkodzi wolnemu rynkowi przypomina argumentację, że bycie Eskimosem szkodzi wolnemu rynkowi, ponieważ Eskimosi niepotrzebnie koncentrują się na zakupie ciepłej odzieży, zamiast kupować również stroje kąpielowe i leżaki do opalania. Eskimosi kupują to, co wydaje się im potrzebne, co opłaca im się kupować, podobnie jak osoby, które kierują się w wyborach patriotyzmem konsumenckim.

Patriotyzm gospodarczy – czyli druga strona medalu – wydaje się być mniej koherentny z ideą wolnego rynku. Wszak potencjalnie wchodzą w jego zakres decyzje osób publicznych – urzędników i polityków. Jednak decyzje tych osób również powinny się kierować kryterium opłacalności oraz dodatkowo kryterium woli suwerena, czyli obywateli.  Nie ma więc powodu, aby sądzić że istnieje jakaś fundamentalna sprzeczność między opłacalnością, kalkulacją decydentów a wolnym rynkiem.

Dołączanie czynnika patriotyzmu przy decyzjach ekonomicznych nie przeczy więc wolnemu rynkowi, nadal bowiem wybieramy to, co jest lepsze, bez względu na to, czy dotyczy to produktów/usług z naszego kraju czy z zewnątrz.

Zresztą problem konkurencji można uzupełnić o wyższy poziom. Tak jak konkurują jednostki i firmy, tak też konkurują państwa i regiony. W naszym interesie jest, aby nasze państwo wypadało w tej konkurencji jak najlepiej. Kierując się tu ideą deregulacji powinniśmy więc wymagać, aby nikt i nic nie ograniczał naszego państwa w decyzjach ekonomicznych, które podejmuje ono w interesie swoich obywateli.

pap.pl

pap.pl

Takie podejście do zagadnienia decyzji prowadzi do fundamentalnego pytania: czy nie moglibyśmy potraktować własnego państwa jako wielkiej firmy, w której każdy z nas ma udziały i którego rządy mają zadanie pracować nad tym, aby udziałowcy (obywatele) mieli jak największe zyski? Jeśli odpowiemy na to pytanie pozytywnie, to patriotyzm ekonomiczny nie tylko nie wydaje się dziwny, lecz staje się najlepszą (i jedyną) strategią podnoszenia kursu naszych akcji.

Nad zagadnieniem państwa jako wspólnej firmy obywateli zastanowię się w jednym z kolejnych wpisów. Perspektywa ta wydaje się bowiem niezwykle kusząca, łącząc idee zarówno indywidualistyczne (liberalne – konkurujemy jako państwo i jako jednostki) oraz kolektywne (wspólnotowe – działamy razem).

Wolny rynek z założenia ma opierać się na woli jednostek, a więc także i grup. Skoro jednostki i grupy uważają, że opłaca im się dokonywać pewnego rodzaju wyborów, to znaczy, że odmawianie im prawa do tych wyborów byłoby niczym innym jak właśnie niszczeniem zasady wolnego rynku. Zatem pytanie o związek wolnego rynku z patriotyzmem ekonomicznym można by postawić inaczej:

 

czy w sytuacji, gdy ludzie chcą, aby ich wybory ekonomiczne pozytywnie oddziaływały na ich środowisko społeczne i państwowe, to właśnie odmowa prawa do patriotyzmu ekonomicznego nie narusza tak hołubionej przez wielu zasady konkurencji i wolności wyboru, w skrócie zwanej wolnym rynkiem?

Patriotyzm formą CSR?

Okazuje się, że patriotyzm ekonomiczny może być uznaną formą działań z zakresu CSR, czyli bardzo ostatnio modnej społecznej odpowiedzialności biznesu.

Opublikowany w tym roku raport firmy Accreo Taxand Przegląd zachęt podatkowych w kontekście CSR w wybranych krajach europejskich porównuje jak poszczególne państwa wspierają idee społecznej odpowiedzialności biznesu za pomocą przepisów podatkowych. Co ważne, w raporcie uwzględniono praktyki prowadzące do zrównoważonego rozwoju lokalnych rynków oraz wspierania narodowej kultury i edukacji. Niestety takie praktyki nie są w Polsce jeszcze dostatecznie wspierane przez system podatkowy.

Zaopatrywanie się u lokalnych dostawców

Jako przykład z zakresu zaopatrywania się lokalnie raport podaje politykę podatkową zachęcającą do zakupów produktów od krajowych rolników:

Ułatwienie korzystania z krajowych produktów rolnych ogranicza koszty transportu, zwiększa zaufanie społeczne do sprzedawanych produktów oraz rozwija w sposób zrównoważony gospodarkę.

Tą samo tyczy się także innych branż. Przedsiębiorstwa kupując produkty i usługi od lokalnych dostawców zapewniają sobie korzyści w postaci zapłaconych i wydanych lokalnie podatków. Zlecając i kupując „po sąsiedzku” pośrednio dają pracę i pozwalają zarobić mieszkańcom regionu – swoim potencjalnym klientom. Pieniądze wydane lokalnie wracają więc do firm szybciej niż gdyby zaopatrywali się na rynkach zewnętrznych. Upowszechnienie się postaw sprzyjających kupowaniu u lokalnych dostawców zapobiega także powstawaniu oligo- i monopoli, gdyż chroni konkurencję dając szansę na przetrwanie większej ilości przedstawicieli danej branży.

Wspieranie nauki i kultury narodowej przez firmy

W Finlandii osoby prawne mają prawo do odliczenia darowizn na cele wspierania nauki, sztuki lub fińskiego dziedzictwa kulturowego oraz środków przekazanych na rzecz uniwersytetów.

W Polsce przepisy pozwalają odliczyć od podstawy opodatkowania darowizny jeśli były przekazane organizacjom pozarządowym realizującym cele pożytku publicznego nawet do wartości 10% przychodów (w przypadku osób fizycznych tylko do 6%). Nie ma jednak takiej możliwości w przypadku przekazania środków instytucjom publicznym np. na wsparcie działań na rzecz ochrony i promocji polskiego dziedzictwa kulturowego lub prowadzenia badań naukowych.